‎ اولين منبري كه در اسلام ساخته شد منبر دو پايه‌اي بود كه زني از انصار وقتي مشاهده كرد پيغمبر به تنه درخت ‏تكيه مي‌دهد و براي مردم صحبت مي‌كند با اجازه‌ي پيامبر، دستور ساخت آن را داد غلامش منبري دو پايه ساخت ‏و به عنوان هديه به ايشان تقديم كرد. از آن پس پيامبر اكرم (ص) بر فراز منبر مي‌نشست و ... از آن پس منبر به ‏عنوان رسمي‌ترين، اصيل‌ترين، ماندني‌ترين و سنتي‌ترين نهاد و ابلاغ پيامهاي آسماني و رسمي آيين اسلام در طول ‏تاريخ مطرح بوده و طبق قول معروف خلفاي راشدين پاي منبر مي‌ايستادند، پيغمبر نيز حدالامكان روي منبر مي‌ايستاد و در اواخر عمر شايد به جهت ضعفجسمي روي منبر مي‌نشستند. اهل سنت هنوز هم روي منبر ‏مي‌ايستند ولي اهل تشيع مي‌نشينند. معلوم مي‌شود كه منبر در طول تاريخ مكاني بسيار حساس بوده و خصوصاً ‏متدينين و مومنين چشمشان به عرصه‌ي منبر دوخته مي‌شد تا ببينند كدام ماه از آن عرصه جلوه‌گري مي‌كند و چه ‏سخناني مي‌گويد تا از آن بهره ببرند، در هر صورت تاريخ گواه است كه مردم به منبر اعتماد دارند و نگاهشان به آن ‏نگاهي ويژه است.‏ و اما منبر در طول تاريخ تطورات عميقي داشته گاهي اوقات همين منبر كه جايگاه ظهور خورشيد و چهره موجه ‏پيغمبر اكرم (ص) بوده به گفته امام سجاد (ع) به چوبهايي تبديل مي‌شد كه لايق سوزاندن و به آتش كشيدن بود.‏ امام سجاد (ع) در مسجد اموي وقتي مي‌خواستند بر فراز منبر صعود كنند به يزيد فرمودند كه اجازه بده تا از اين ‏چوبها صعود كنم. امام سجاد (ع) منبري را كه بر فراز آن به علي ابن ابيطالب (ع)، امام حسن مجتبي (ع) و ‏سيدالشهداء جسارت شده بود چوبي لايق سوزاندن ناميد. به همين منظور منبري كه بر فراز آن حق و حقيقت ولايت ‏بيان نشود، منبر نيست.‏ باز هم تاريخ گواهي مي‌دهد كه گاهي اوقات منبر وسيله دست مردم فريبان، ظاهرپرست‌ها، متحجرين و شيطان ‏صفتان بوده كه با سوءاستفاده از موقعيت و طهارت منبر وجوه انحرافي خويش را به مردم القامي‌كردند.‏‎

‎ به اين ترتيب منبر را محمل بيان چه مطالبي مي‌دانيد؟‎

‎ وقتي صحبت از منبر است بايد گفت كه بخش ويژه‌اي از مردم به شدت به منبر توجه مي‌كنند از طرفي زمانيكه نام ‏منبر به ميان مي‌آيد مردم با خيال راحت به آن روي مي‌آورند و يقين دارند كه آنچه از اين جايگاه به گوش آنان ‏مي‌رسد حتماً از معارف حياتي سرچشمه گرفته و خود بافته نيست، منبر جايگاه بسيار اصيلي دارد و جاي بيان ‏يافته‌هاست نه جاي بيان بافته‌ها.‏ مردم به بافته‌ها توجه ظاهري دارند اما بر يافته‌ها توجه باطني و حقيقي مي‌كنند. بنابراين فردي كه بر فراز منبر جلوس ‏مي‌كند بايد يافته‌هايش را كه در اثر عمل به احكام الهي به آن رسيده براي مردم بيان كند چنانكه پيغمبر اكرم (ص) ‏يافته‌هاي خود را به شكلي روان و زيبا براي مردم بيان مي‌كرد.‏‎

‎ ‏ خيلي خوب، حالا با توجه به ظهور رسانه‌اي ديداري و شنيداري، فكر نمي‌كنيد جايگاه منبر و خطابه رو به زوال ‏است؟‎

‎ براي پاسخگويي به اين سوال لازم است منبرها را از دو جنبه محتوايي و شكل ظاهري آسيب‌شناسي كنيم. از لحاظ ‏محتوايي اولين آسيب اين است كه بر فراز منبر مسائلي به غير از حقيقت اسلام مطرح شود مثلاً فرض كنيد از منبر ‏جريان سرمايه‌داري به عنوان يك جريان اسلامي معرفي شود يا به مردم القا شود كه سرنوشت مختومي در ‏انتظارشان است و حال اينكه خداي بزرگ در قرآن مي‌فرمايد: ان الله لايغير ما بقوم حتي يغير ما بانفسهم. معنايش ‏اين است كه اگر مردم، هوشيار و داراي مقام بصيرت باشند، هرگز در مواجهه با استكبار جهاني كم نمي‌آورند ولي ‏اگر مردمي شايعه پذير و ضعيف باشند و بينش‌هايشان عميق نباشد بديهي است كه در مواجهه با موج فراگير هجوم ‏فرهنگي، شكست خواهند خورد، لهذا بر فراز منبرها بايد به مردم گفته شود كه سرنوشتشان به دست خودشان رقم ‏مي‌خورد و مي‌توانند منويات حضرت حق را به جهت سعادتمندي سرنوشت خود به كار برند. اگر ملتي متحد و در ‏ذيل عنايت ولي فقيه باشند و شرايط منتظر واقعي را در خود ايجاد كنند قطعاً رستگارند.‏ در دوره بني‌اميه و بني‌عباس به مردم القا مي‌شد كه شما بخواهيد يا نخواهيد يزيد توسط خدا برگزيده شده است و ‏يزيد هم آن زمان كه سر بريده ابي عبدالله حسين (ع) را جلويش گذاشتند براي آزار اهل بيت (ع) با تمسك به آيه ‏تغزوا من تشا و تزل من تشا خدا عزيز مي‌كند هر كه را بخواهد و ذليل مي‌كند هر كه را بخواهد گفت اگر من ‏حاكم و عزيزم خدا خواسته و حسين ابن علي (ع) نيز به خواست خدا شهيد شده است كه در آن هنگام زينب كبري ‏‏(س) جواب بسيار محكمي به ياوه‌هاي يزيد داد و فرمود: فلا تحسبن الذين كفروا انما فعلي لهم خيراً لانفسهم بل ‏انما نعلي لهم ليزدادوا اسماً و لهم عذاب مهين يعني كسانيكه كافر شدند گمان نكنند اگر به آنها فرصتي داده شد به ‏نفع ايشان است بلكه ما به آنها فرصت مي‌دهيم كه گناهي به گناهشان بيافزايند و نهايتاً برايشان عذابي خواركننده در ‏نظر است.‏ دومين مساله منبر اين است كه ارباب منبر و اصحاب بيان و نطق بايد خود را به معارف ناب محمدي (ص) نزديك ‏كنند براي به دست آوردن منابع ناب اسلام بايستي كه خود را به سرچشمه‌هاي اين معارف برسانند، سرچشمه‌هاي ‏زلال معارف اسلامي قرآن و اهل بيت (ع) هستند و اگر منبريها معارف زلال اسلامي را به مردم تحويل دهند مردم ‏خودبخود به قدري قوي مي‌شوند كه خواهند توانست فرمولهاي فلسفه‌هاي وارداتي را نيز حلاجي كرده و درك ‏كنند. يكي از مشكلات امروز ما اين است كه پژوهشگران و دانشمندان معاصر سعي دارند براي جوابگويي به مسائل ‏روز، افكار غيراسلامي را با افكار اسلامي ممزوج كنند كه اولاً پذيرفته نيست و ثانياً اغلب از عهده استخراج مطالب ‏و نهايتاً استهصال ذهني كه متصورشان است برنمي‌آيند.‏ به جرات مي‌توان گفت كه معارف آل محمد (ص) آنچنان غني است كه نيازي به معارف غير ندارد. اگر ما ‏نتوانسته‌ايم برخي از زواياي ذهني خود را از طريق معارف ناب اسلام اشباع كنيم به اين جهت است كه به اندازه ‏كافي با اين معارف آشنايي نداريم.‏ اما مساله سوم تطبيق منبر و فضاي آن با تاريخ تكامل شيعي است كه نيازمند اطلاعات قوي تاريخي از ناحيه ارباب ‏منبر مي‌باشد بي‌شك بزرگترين حركتهاي اصلاح‌طلبانه و انقلابي در طول تاريخ شيعه از ناحيه منابر شكل گرفته و ‏هدايت شده است يعني از انقلاب كربلا و انقلاب شبهاي مدينه كه حضرت صديقه طاهره (س) چهل شب به خانه ‏اصحاب پيغمبر مي‌رفتند و آنها را به دفاع از علي (ع) دعوت مي‌كردند تا انقلاب اسلامي ايران و صدها انقلاب ‏ديگر كه بين اين انقلابها رخ داده است همه در پاي منبرها و براساس رهنمودهاي حياتي خطبا شكل گرفته است. ‏پس معلوم مي‌شود كه انقلاب با منبر ارتباطي تنگاتنگ دارد و انقلابي، به طور حقيقي، پيروز و ماندگار است كه ‏پاي منبرها باقي بماند.‏ منبري بايد ارتباط منبر را با تاريخ تكامل شيعي حفظ كند چرا كه اين تاريخ در ميان تاريخ بقيه تفكرات اسلامي ‏ويژگيها و درخشندگي‌هاي خاصي دارد به طوريكه دعوت به معارف ناب مختص يك برهه زماني قطع خاص نبوده ‏و جريان حقه اسلامي كه فرياد فرقه ناجيه است در طول تاريخ از حلقوم شيعه درآمده است و اين درخشندگي ‏مديون حضرت زهرا (س) و انقلاب عظيم ايشان و فرزند بزرگوارشان حسين بن علي (ع) و نهضت بزرگ عاشورا ‏است. اين درخشندگي در تاريخ شيعه همچنان ادامه داشته و به انقلاب عظيم اسلامي منتهي شده است و اگر ارتباط ‏منبر را با تاريخ تطورات شيعي و پروسه عظيم زماني كه هم اكنون در آن واقع شده‌ايم قطع كنيم منبر از رسالت ‏خود فاصله مي‌گيرد به همين منظور ارباب منبر بايد به اين حقيقت دقت كنند و از بيان تاريخ و تفكر انقلابي بر فراز ‏منبرها هراسي نداشته باشند همانگونه كه در زمان حضرت علي (ع) عده‌اي بدون واهمه از دشمنان، از ايشان دفاع ‏مي‌كردند.‏ متاسفانه امروز در ميان منبريها افرادي هستند كه با وجود صداقت و اطلاعات گسترده‌اي كه دارند از بيان تاريخ و ‏حقانيت انقلاب خودداري مي‌كنند تا اتهامي به آنها وارد نشود دليل هم اين است كه در طول تاريخ علما و ‏روحانيت همواره در مقابل حكومت بوده‌اند نه در كنار آن چرا كه حكومتها ناحق بوده و شدت مظالمي كه از ‏حكومتهاي جور سرمي‌زد، علما را براي دفاع از مظلوم كه بالاترين شعار اسلام و شيعه است وامي‌داشت كه در ‏مقابل حكومتها بايستند و اين براي علما يك عادت تاريخي شد كه در هر صورت با صاحبان قدرت به آساني ‏سازش نداشته باشند اين يك سنت تاريخي بوده، مسلماً چنين رويكردي اكنون براي منبابر وخطبه دركشوري كه ‏حاكميت اسلام دارد، قابل قبول نيست.‏ اينجاست كه ما بايد بين حكومتها تمايز قائل شويم. متاسفانه عده‌اي اين تمايز را نمي‌پذيرند و بايد به آنها هشدار داد ‏كه شرايط زماني و مكاني و تاريخ تكامل شيعي را درك نكرده‌اند و نتوانسته‌اند عوامل تاريخي را از يكديگر جدا ‏نمايند.‏ دليلش اين است كه ما نيروهاي مجرب و تربيت شده نداريم، نيروهايي كه منويات اسلام را درك كنند و حاضر ‏باشند در راه آن از خودگذشتگي نمايند. منبريهاي ما بايد از اين روحيه برخوردار باشند، با اين همه ممكن است كه ‏گاهي اوقات افتراقي بين تاريخ تفكر انقلاب و منبر به وجود آيد كه اين فاصله بايد هر چه سريعتر برطرف شود.‏ مساله چهارم درك شرايط روز، عالم به زمان و مقتضيان زمان بودن و توجه به نسل اصلي جامعه داشتن است. ‏ در كشور ما با توجه به دسيسه‌هاي دشمنان قشر جوان امروز بيشتر از گذشته براي پاسخگويي به شبهات به افراد ‏مطلع و مجرب نياز دارند همچنين بايد به نيازمنديهاي بانوان جامعه كه نيمي از جمعيت كشور را تشكيل مي‌دهند و ‏عناصر به شدت اثرگذار و آماده فراگيري آموزه‌هاي اسلامي هستند توجه ويژه شود حفظ حرمت بانوان به هر ‏طريقي بايد اعمال شود تا آنها متوجه شوند كه جايگاهشان در منظر اسلام كاملاً محفوظ است و ما دليلي براي ‏منزوي كردن اين قشر اثرگذار نداريم.‏‎

‎ ‏ با همه اينها، همين منبر مي‌تواند محل ترويج عقايد نادرست عوام پروري و رشد معضلات بسياري شود.‏‎

‎ بله، در منبر بايد از خرافه‌گويي و بيان مطالب خلاف عقل و سطحي پرهيز شود، بسياري از منبرهاي ما امروز ما بيان ‏خواب و رويا اداره مي‌شود اين مطلب ممكن است عواطف مردم را تحريك كند اما نمي توان معارف را بر مبناي ‏خواب قرار داد. متاسفانه برخي از ارباب منبر حتي از تطبيق آنچه كه در خواب ديده مي‌شود با آيات و روايات ‏غافلند و شايد اصلاً توانايي اين كار را نداشته باشند گاهي زمانها نياز است كه منبري براي تنوع در برنامه‌هايش به ‏يك خواب يا خاطره نيز استناد كند ولي اگر تمام منبر به بيان مطالب بي‌مايه اختصاص داده شود، اگر مردم جواب ‏مثبت هم بدهند اين جواب به منبر نيست بلكه به احساسات خودشان است كه بر اثر شنيدن چنين نكته‌اي برانگيخته ‏شده، منبر بايد محتواي علمي، فكري، تاريخي و انقلابي داشته باشد اگر اينگونه نباشد نشانه بي‌محتوا شدن منبر و ‏سطحي‌نگري به مكاني است كه بايد عاليترين و برجسته‌ترين تحقيقات در آن عنوان شود البته اين نيازمند آن است ‏كه ارباب منبر بتوانند مسائل علمي و روز را با معارف ناب اسلامي تطبيق داده و براي مردم بازگو كنند.‏‎

‎ ‏ الان با توجه به همه اين آسيب‌ها و كاركرد اصيل منبر، مهمترين رسالت اين رسانه را در چه مي‌دانيد؟‎

‎ بالاترين رسالت منبر در شرايط كنوني ايجاد انگيزه ماندگاري، دفاع، مقاومت، شجاعت، تقوا، رستگاري و ‏تاريخ‌نگاري براي ملتي بزرگ و امت و ملتي سترگ است كه تحت آموزه‌هاي اسلامي به اين نتيجه رسيده‌اند كه ‏بايد در ميدان بمانند و سرنوشتشان را خود به دست گيرند.‏ امروز به بركت انقلاب اسلامي ما ملتي هستيم كه خادم و مخدوم خود بوده و به هيچ عنوان تحت القائات قدرتهاي ‏خارجي نيستيم، اين بزرگترين افتخاريست كه به بركت خون شهدا نصيب ما شده و حقيقتي است كه بايد بر فراز ‏منبرها بيان شود.‏ منبري علاوه بر اطلاعات، بايد دو قلب داشته باشد، قلب سليم و قلب تسليم. قلب سليم يعني به آنچه مي‌گويد اعتقاد ‏داشته باشد و قلب تسليم يعني كارش را به خدا واگذار كرده و تعداد مخاطب، محل سخنراني، نوع مخاطب و ... ‏برايش مهم نباشد.‏ منبري و به طور كلي انسان بايد خود را از رذايل شيطاني دور كند تا بتواند بر عرصه منبر جلوس نمايد به قول استاد ‏شهيد مرتضي مطهري كسي بايد بر منبر صعود كند كه مجتهد مسلم باشد يعني تسلط و احاطه او بر تمامي علوم به ‏قدري باشد كه بتواند جمعي را هدايت كند.‏ متاسفانه گاهي اوقات منبريهاي ما فقط از يك زاويه به مسائل مي‌نگرند در صورتيكه منبري بايد جامع حقايق ‏تاريخ، فلسفه، عرفان، علم كلام و علوم ديگر باشد اگر منبري فقط يك وجه را ببيند ديگر نمي‌توان او را منبري ‏ناميد بلكه سخنراني است معمولي كه تنها مي‌تواند يك مجلس وعظ را اداره كند، بدون تاثيردر مخاطب و ‏روشنگري در ذهن او.‏

منبع : خبرگزاري شبستان